กับดักของชาตินิยมสุดโต่ง: เก่งห้าอย่าง… ตกต่ำสี่สิบอย่าง
ประเทศที่ล้วนเป็นอันดับ 1 ของโลก
ญี่ปุ่น จีน เกาหลี อเมริกา แม้แต่เกาหลีเหนือก็บอกว่าประเทศตัวเองดีที่สุดในโลก ไม่มีทางที่อันดับ 1 ของโลกจะมีมากขนาดนี้
คำตอบง่ายมาก เพราะต่างคนต่างเลือกประเภทที่ต่างกัน
ญี่ปุ่นนำจิตวิญญาณช่างฝีมือมา จีนรถไฟความเร็วสูง เกาหลีเซมิคอนดักเตอร์และ K-คอนเทนต์ อเมริกานวัตกรรม เกาหลีเหนือการพึ่งพาตนเอง ทุกคนนำประเภทเดียวที่ได้เปรียบตัวเองมา เป็นแชมป์ในประเภทนั้น แล้วตะโกนว่า "เราดีที่สุดจริงๆ"
ไม่ใช่คำโกหก เป็นแชมป์จริงๆ ปัญหาคือ ประเภทนั้นเลือกเอง
ประเภทที่เป็นแชมป์นั้นถูกเลือกหรือถูกสร้างขึ้น
ในโอลิมปิก เปลี่ยนประเภทไม่ได้ จะได้ที่โหล่ในวิ่ง 100 เมตรแล้วยืนกรานว่า "เราเป็นอันดับ 1 ด้านการอนุรักษ์อาคาร" ไม่ได้
แต่การแข่งขันระหว่างประเทศไม่มีลู่วิ่ง เศรษฐกิจ เทคโนโลยี วัฒนธรรม การทหาร อาหาร ความปลอดภัย… ประเภทไม่จำกัด แค่เลือกข้อที่ได้เปรียบมาข้อเดียว เกือบทุกประเทศก็เป็น 'ที่สุดในโลก' ได้
ดังนั้นกับคำว่า "อันดับ 1 ของโลก" เราต้องถามก่อนว่า "ในประเภทอะไร?"
ยิ่งไปกว่านั้น ถ้าเริ่มแพ้ ก็เปลี่ยนประเภทอีก ถ้าเทคโนโลยีตามหลัง ก็เอาเซมิคอนดักเตอร์ออกมา ถ้าเซมิคอนดักเตอร์ไม่ค่อยดี ก็เอาคอนเทนต์วัฒนธรรมออกมา นี่ไม่ใช่การประเมินความสามารถโดยรวม แต่คือการตรวจข้อสอบโดยเลือกแค่ข้อที่ตอบถูก คะแนนเต็มเสมอ แต่คะแนนเต็มนั้นไม่ได้บอกอะไรเลย
เหรียญทองสามเหรียญปิดบังอีก 97 ประเภท
สมมติว่าจาก 100 ประเภท มีเหรียญทอง 3 เหรียญ และที่เหลืออยู่ระดับกลางหรือกำลังถดถอย แต่ในข่าวมีแค่เหรียญทอง 3 เหรียญที่ออกมาพร้อมข้อความ "แข็งแกร่งที่สุดในโลก"
แล้วประชาชนก็เข้าใจผิดว่าประเทศโดยรวมกำลังรุ่งเรือง แต่จริงๆ แล้วเหรียญทอง 3 เหรียญกำลังปิดบังอีก 97 ประเภท
ไม่มีคำโกหกเลยสักคำ แค่แสดงสมุดพกครึ่งที่ดีอยู่เรื่อยๆ — นี่เจ้าเล่ห์กว่าการโกหก
ปัญหาไม่ได้หยุดแค่นี้ ยิ่งความคิด "เราดีที่สุด" แรงขึ้น คำถาม "จุดอ่อนของเราคืออะไร?" ก็ยิ่งอึดอัด และคนที่ชี้จุดอ่อนก็เริ่มถูกตีตราว่าเป็น "คนที่เกลียดประเทศตัวเอง" ในวินาทีนั้น ฟังก์ชันตรวจจับจุดอ่อนของประเทศก็ดับลง
ความภูมิใจที่ดีและความภูมิใจที่ไม่ดี
แต่ไม่ได้หมายความว่าคำตอบคือท่าทีด่าประเทศตัวเองที่หาแต่ข้อบกพร่อง ถ้าชาตินิยมสุดโต่งคืออคติที่เห็นแต่ข้อดี การด่าประเทศตัวเองก็คืออคติที่เห็นแต่จุดอ่อน สิ่งที่จำเป็นคือการพูดว่าสิ่งที่ดีคือดี สิ่งที่ขาดคือขาด พร้อมกับใช้มาตรฐานเดียวกันกับประเทศอื่น
ความภูมิใจที่ดีเดินแบบ "มีข้อดี → ภูมิใจ → มาพัฒนากัน" ความภูมิใจที่ไม่ดีเดินแบบ "เราดีที่สุด → ไม่มีปัญหา → อย่าวิจารณ์" อย่างแรกกลายเป็นเชื้อเพลิงของความมั่นใจ อย่างหลังกลายเป็นยาแก้ปวดที่ปิดบังความเป็นจริง
บทสรุป
กับดักของชาตินิยมสุดโต่งไม่ใช่คำโกหก แต่คือการเลือกแสดงเฉพาะข้อดีที่เป็นความจริง สร้างประเภทเอง ให้คะแนนด้วยมาตรฐานของตัวเอง แล้วก็มีความสุขกับการมองเหรียญทองนั้น
ประเทศที่แข็งแกร่งจริงไม่ใช่ประเทศที่พูดว่า "เราดีที่สุด" แต่คือประเทศที่พูดได้พร้อมกันว่า "สิ่งที่เราเก่งคือนี่ และสิ่งที่ยังขาดคือนี่" เพราะการหาและแก้จุดอ่อนได้แม่นยำแค่ไหนก็เป็นความสามารถในการแข่งขันเช่นกัน
ความภูมิใจในชาติก็เป็นยา รสชาติดี แต่ผลข้างเคียงเริ่มตั้งแต่ตอนที่เรามองไม่เห็นจุดอ่อนอีกต่อไป