İyilik cezalandırılır, kötülük ödüllendirilir mi? Çile çeken Yi Sun-sin ile tok Kim Jong-il
İyilik yapınca nimet, kötülük yapınca ceza alacağımızı düşünürüz. Ama hayatın gerçek hesap defteri böyle tutmaz. Tam tersine, iyilik yapınca ihanete uğramak, kötülük yapınca iyi yaşamak çok sık görülür.
İyi insan dürüst yaşadığı için hileyle para kazanamaz, başkalarına yardım ederken kendi payını paylaşır. Kötü insan aldatır, sömürür ve servet biriktirir. Bu dünyanın defteri tutmamakla kalmaz, bazen ters akar.
Yi Sun-sin ülkesini korudu. Karşılığında iftiraya uğradı, görevden alındı ve sonunda savaş meydanında kurşunla can verdi.
Kim Jong-il ise milyonların açlıktan öldüğü bir ülkeyi yönetirken yanında "eğlence ekibi" bulundurdu, her türlü ayrıcalığın tadını çıkardı ve huzur içinde öldü.
Yalnızca Yi Sun-sin değil. İsa çarmıhta öldü, Sokrates idam edildi, Lincoln ve Martin Luther King suikaste kurban gitti. Öbür tarafta ise Qin Shi Huang, Neron, Stalin ve Mao Zedong ömür boyu iktidarın keyfini sürüp öldüler.
Yalnızca bu hayatın defterine bakarsak sonuç acımasız. İyilik yapan öldü, kötülük yapan iyi yaşayıp gitti.
Farklı dinler bu sorun karşısında neredeyse aynı iki cevabı verdi.
Birincisi, neredeyse hepsi "İyi yaşa" der. Hristiyanlık, İslam, Budizm, hatta Konfüçyüsçülük bile "İnsanların size nasıl davranmasını istiyorsanız, siz de onlara öyle davranın" altın kuralını paylaşır.
İkincisi, neredeyse hepsi "Bu dünyanın defteri son değildir" der. Zengin adam ile Lazar'ın hikâyesi böyledir. Zengin adam lüks içinde yaşadı, Lazar ise hasta hâlde onun kapısında yattı; ama öldükten sonra zengin adam sonsuz ateşe, Lazar cennete gitti.
Bunun tam karşısındaki cevap ise ateizm ve materyalizm. Ölünce her şey biter, hesap kapanışı diye bir şey yoktur.
O hâlde gök neden kötüleri hemen cezalandırmaz? İsa bunu delice otu benzetmesiyle yanıtlar. Tarlada buğdayla birlikte delice otu büyüyünce köleler onu yolmak ister; tarla sahibi ise "Bırakın. Delice otunu toplarken buğdayı da yolarsınız diye korkarım. Hasada kadar ikisi birlikte büyüsün" der.
Peki nihai defter var mı? Aslında ölümden sonra bir defter olup olmadığını kanıtlayamayız.
Ama şu kesin: İnsanlığın çoğunluğu her zaman şu ya da bu biçimde ölüm sonrası bir hesaplaşmaya inandı. Nihai defterin var olma ihtimali göz ardı edilecek kadar küçük değil.
Nihai defterin var olma ihtimali ne kadar düşük olursa olsun sıfır değil. Varsa, sonucu olan "sonsuz ceza" da sonsuzdur.
Pascal bu sorunu olasılıkla çözdü. Olasılık küçük olsa bile sonsuzla çarpılınca beklenen değer sonsuz olur. Yani hayatını "defter yok" üzerine oynamak, kaybedeceğin şeyin sonsuz olduğu bir kumardır.
İyilik, hiçbir durumda zarar ettirmeyen tek bahistir. Defter varsa ve doğruysa artı; hangi defter olursa olsun iyilik ister, yine artı; defter olmasa bile bu dünyada güven ve insan bırakırsın, o da artı.
Kötülük ise defter varsa sonsuz kayıp, yoksa bile insanları ve güveni kaybettirir. Hiçbir ihtimalde kazanmaz.
O yüzden kurşunla ölen Yi Sun-sin'e acımak, huzur içinde ölen Kim Jong-il'e özenmek için hiçbir sebep yok.
İyi insan dürüst yaşadığı için hileyle para kazanamaz, başkalarına yardım ederken kendi payını paylaşır. Kötü insan aldatır, sömürür ve servet biriktirir. Bu dünyanın defteri tutmamakla kalmaz, bazen ters akar.
Bu dünyanın defteri ters akar
Yi Sun-sin ülkesini korudu. Karşılığında iftiraya uğradı, görevden alındı ve sonunda savaş meydanında kurşunla can verdi.
Kim Jong-il ise milyonların açlıktan öldüğü bir ülkeyi yönetirken yanında "eğlence ekibi" bulundurdu, her türlü ayrıcalığın tadını çıkardı ve huzur içinde öldü.
Yalnızca Yi Sun-sin değil. İsa çarmıhta öldü, Sokrates idam edildi, Lincoln ve Martin Luther King suikaste kurban gitti. Öbür tarafta ise Qin Shi Huang, Neron, Stalin ve Mao Zedong ömür boyu iktidarın keyfini sürüp öldüler.
Yalnızca bu hayatın defterine bakarsak sonuç acımasız. İyilik yapan öldü, kötülük yapan iyi yaşayıp gitti.
Hesabın ahirette görüleceğini söyleyen teizm
Farklı dinler bu sorun karşısında neredeyse aynı iki cevabı verdi.
Birincisi, neredeyse hepsi "İyi yaşa" der. Hristiyanlık, İslam, Budizm, hatta Konfüçyüsçülük bile "İnsanların size nasıl davranmasını istiyorsanız, siz de onlara öyle davranın" altın kuralını paylaşır.
İkincisi, neredeyse hepsi "Bu dünyanın defteri son değildir" der. Zengin adam ile Lazar'ın hikâyesi böyledir. Zengin adam lüks içinde yaşadı, Lazar ise hasta hâlde onun kapısında yattı; ama öldükten sonra zengin adam sonsuz ateşe, Lazar cennete gitti.
Bunun tam karşısındaki cevap ise ateizm ve materyalizm. Ölünce her şey biter, hesap kapanışı diye bir şey yoktur.
Peki nihai hesap görülecek mi?
O hâlde gök neden kötüleri hemen cezalandırmaz? İsa bunu delice otu benzetmesiyle yanıtlar. Tarlada buğdayla birlikte delice otu büyüyünce köleler onu yolmak ister; tarla sahibi ise "Bırakın. Delice otunu toplarken buğdayı da yolarsınız diye korkarım. Hasada kadar ikisi birlikte büyüsün" der.
Peki nihai defter var mı? Aslında ölümden sonra bir defter olup olmadığını kanıtlayamayız.
Ama şu kesin: İnsanlığın çoğunluğu her zaman şu ya da bu biçimde ölüm sonrası bir hesaplaşmaya inandı. Nihai defterin var olma ihtimali göz ardı edilecek kadar küçük değil.
Batacak gemide eğlenen zenginler
Nihai defterin var olma ihtimali ne kadar düşük olursa olsun sıfır değil. Varsa, sonucu olan "sonsuz ceza" da sonsuzdur.
Pascal bu sorunu olasılıkla çözdü. Olasılık küçük olsa bile sonsuzla çarpılınca beklenen değer sonsuz olur. Yani hayatını "defter yok" üzerine oynamak, kaybedeceğin şeyin sonsuz olduğu bir kumardır.
İyilik, hiçbir durumda zarar ettirmeyen tek bahistir. Defter varsa ve doğruysa artı; hangi defter olursa olsun iyilik ister, yine artı; defter olmasa bile bu dünyada güven ve insan bırakırsın, o da artı.
Kötülük ise defter varsa sonsuz kayıp, yoksa bile insanları ve güveni kaybettirir. Hiçbir ihtimalde kazanmaz.
O yüzden kurşunla ölen Yi Sun-sin'e acımak, huzur içinde ölen Kim Jong-il'e özenmek için hiçbir sebep yok.
- Yaratılış'tan Sonraki En Önemli Vaaz: Kayıptan Kaçınma.
- Fazla İyi ve Adil Olursan Daha Çok Kavga Edersin