Lepiej zostać czczonym duchem przodka, niż być porzuconym w górach
Zmarłemu królowi opłaca się zostać bogiem
Ponad trzy tysiące lat temu ludzie w chińskiej dynastii Shang wierzyli, że zmarły król wstępuje do nieba i staje się istotą boską. Zmarli przodkowie mieli moc kierowania pogodą, rozstrzygania o zwycięstwie lub klęsce w wojnie, obdarzania potomków szczęściem albo karania ich.
W takim świecie król nie przestawał istnieć po śmierci. Stawał się bogiem, który i po śmierci czuwa nad potomkami i zsyła im szczęście lub nieszczęście, więc miał wagę, z którą żywi nie mogli obchodzić się lekkomyślnie. Nie było to miejsce, z którego starca można łatwo zepchnąć.
To wyobrażenie rozprzestrzeniło się na całą Azję Wschodnią, gdy konfucjanizm usystematyzował synowską cześć i obrzędy ku czci przodków w jeden moralny obowiązek. Korzenie tego, że dziś w każde święto nakrywamy stół i składamy pokłony, sięgają zamierzchłych czasów, gdy zmarły król stawał się bogiem.
Zmarłym rodzicom też opłaca się zostać bogami
Gdy człowiek się starzeje, ma przed sobą dwie drogi.
Pierwsza to zostać porzuconym w górach. Ponieważ jest już do niczego, nie zarabia na swój chleb i stał się ciężarem, sadza się go na nosidło jige i niesie głęboko w góry. Nie ma prawie żadnych pewnych dowodów, że goryeojang był instytucjonalnym zwyczajem, ale ten obraz głęboko zakorzenił się w zbiorowej nieświadomości Koreańczyków. A nawet jeśli nie, naprawdę przerażające jest to, że wciąż oddychasz, a nikt się tobą nie zajmuje.
Druga to zostać duchem przodka, który i po śmierci daje błogosławieństwo. Potomkowie nakrywają stół, składają pokłony i potwierdzają: „To nasz korzeń”. Ciała nie ma, ale miejsce jest. Oddech ustał, ale pamięć żyje. Tym właśnie jest obrzęd ku czci przodków. Nie zostać zapomnianym nawet po śmierci.
Z punktu widzenia rodziców, którzy boją się, że na starość zostaną porzuceni, nie ma powodu znosić tego obrzędu.
Pragnienie, by o mnie pamiętano
Człowiek boi się całkowitego zapomnienia nie mniej niż samej śmierci. Obrzęd ku czci przodków to swego rodzaju rytuał pamięci. Chodzi o to, by usłyszeć, że relacja nie kończy się wraz ze śmiercią: „wciąż jestem członkiem tej rodziny”.
„Czas, który przeżyłeś, miał dla nas znaczenie”. Nie chodzi o pieniądze ani o jedzenie, lecz o uznanie, że moje życie było dla kogoś wartościowe.
Konfucjanizm ma twarz religii
Gdyby konfucjanizm przyniósł tylko obyczaje, pozostałby zwykłą filozofią. Ale ponieważ przejął także serce, które czci przodków jak bogów, konfucjanizm wciąż rzuca gęsty cień religii.