Liever vereerd worden als voorouderlijke geest dan in de bergen achtergelaten
Voor een gestorven koning is het gunstig om god te worden
Meer dan drieduizend jaar geleden geloofden de mensen van de Chinese Shang-dynastie dat een gestorven koning naar de hemel opsteeg en een goddelijk wezen werd. Gestorven voorouders hadden de macht om het weer te beheersen, de afloop van oorlogen te bepalen en hun nakomelingen te zegenen of te straffen.
In zo'n wereld hield een koning niet op te bestaan als hij stierf. Hij werd een god die ook na zijn dood over zijn nakomelingen waakte en geluk of ongeluk bracht, en daardoor had hij een gewicht waar de levenden niet zomaar mee konden omspringen. Het was geen plek waar je iemand gemakkelijk kon wegduwen omdat hij oud was.
Dit idee verspreidde zich over heel Oost-Azië toen het confucianisme kinderlijke piëteit en voorouderrituelen tot één morele plicht systematiseerde. Onder ons gebruik om op elke feestdag een tafel te dekken en te buigen, ligt dus een ver verleden waarin een gestorven koning een god werd.
Ook voor gestorven ouders is het gunstig om god te worden
Als een mens oud wordt, zijn er twee wegen.
De ene is in de bergen te worden achtergelaten. Omdat je niets meer waard bent, je kost niet meer verdient en een last bent geworden, word je op een draagframe gezet en diep de bergen in gedragen. Er is vrijwel geen hard bewijs dat goryeojang een vaste praktijk was, maar dat beeld zit diep in het collectieve onbewuste van Koreanen. En zelfs als dat niet zo was: wat echt beangstigend is, is dat je nog ademt en niemand naar je omkijkt.
De andere is een voorouderlijke geest te worden die ook na de dood zegen brengt. De weg waarop je nakomelingen een tafel dekken, buigen en bevestigen: ‘Dit is onze wortel.’ Het lichaam is er niet meer, maar de plaats wel. De adem is gestopt, maar de herinnering leeft. Dat is het voorouderritueel. Ook na je dood niet vergeten worden.
Voor ouders die bang zijn om op hun oude dag in de steek gelaten te worden, is er dus geen enkele reden om het ritueel af te schaffen.
Het verlangen om herinnerd te worden
Mensen zijn net zo bang om volledig vergeten te worden als voor de dood zelf. Het voorouderritueel is een soort herinneringsritueel. Men wil niet dat de band met de dood eindigt, maar bevestigd krijgen: ‘Ik ben nog steeds lid van deze familie.’
‘De tijd die je hebt geleefd, had betekenis voor ons.’ Het gaat niet om geld of eten, maar om de erkenning dat je leven voor iemand waardevol was.
Het confucianisme heeft het gezicht van een religie
Als het confucianisme alleen gebruiken had meegebracht, was het gewoon een filosofie gebleven. Maar omdat het ook het hart heeft geërfd dat voorouders als goden vereert, werpt het confucianisme nog altijd de dichte schaduw van een religie.