Arme landen van Allah vs rijke landen van Jezus

Ooit was de islam het centrum van de wereld

De vroege islam was een beschaving die dorstte naar kennis. Het "Huis der Wijsheid" in Bagdad en de bibliotheek van Córdoba liepen voorop in wiskunde, geneeskunde en astronomie, en er was zeker een tijd dat Europa leerde door islamitische teksten te vertalen. Maar nu, duizend jaar later, is de positie van de twee beschavingen volledig omgedraaid. Wat heeft deze ommekeer veroorzaakt?

De landen van Allah die arm werden

De 57 landen van de Organisatie voor Islamitische Samenwerking (OIS) vormen ongeveer 25% van de wereldbevolking, maar hun nominale bbp ligt rond 8,5% van dat van de wereld. Een beschavingsgebied waar één op de vier wereldburgers woont, produceert nog geen tiende van de wereldeconomie. Het is schokkend dat van de 50 landen met het laagste bbp per hoofd 25 lid zijn van de OIS.

Je zou kunnen tegenwerpen: "Maar Saudi-Arabië en Qatar zijn toch rijk?" De bovenstaande statistieken bevatten echter al alle rijke olielanden. Zelfs als je al het oliegeld van Saudi-Arabië, de VAE en Qatar meetelt, zijn er maar 7 OIS-leden bij de top 50 van bbp per hoofd, en dat zijn meestal kleine olielanden met een paar miljoen inwoners. En hun rijkdom komt niet uit instituties en industrieel concurrentievermogen, maar is rijkdom die uit de grond is gehaald.

Is het een probleem van het koloniale verleden en de scheiding van kerk en staat?

Komt het door de koloniën? Korea was ook een kolonie. Door het leger? Ook Korea en Taiwan hebben militaire regimes gekend. Omdat er geen scheiding van religie en staat is? Ook in middeleeuws Europa heerste de paus over de wereld. Omdat er geen grondstoffen zijn? Zoals we net zagen, helpt het ook niet als je grondstoffen geeft. Hetzelfde geldt voor geografie, grootmachten en oorlogen. Want er bestaan als tegenvoorbeeld landen die onder dezelfde omstandigheden toch opkrabbelden. Als je al deze variabelen een voor een uitsluit, blijft er uiteindelijk één over: welke structuur religie binnen de samenleving heeft gecreëerd.

Europa dat de uitleg van de Bijbel vrij maakte.

Zelfs in een tijd waarin de kerk de relatie tussen God en mens monopoliseerde, verklaarden Luther en Calvijn dat "God en mens elkaar rechtstreeks ontmoeten". Toen de Bijbel in de landstalen werd vertaald en individuen hem zelf begonnen te lezen, explodeerde de geletterdheid, en Pruisen en Scandinavië, waar de Reformatie zich het eerst verspreidde, werden de eerste regio's in Europa die het analfabetisme uitbanden. Max Weber analyseerde dat deze geloofsstructuur leidde tot een ethiek van ijver en kapitaalopbouw. Eeuwen van theologisch debat werden de brandstof voor de Verlichting en de wetenschappelijke revolutie.

De islam die 1000 jaar lang ketenen aanlegde

De vier grote rechtsscholen van de islam besloten rond de 10e eeuw dat "de poort van nieuwe interpretatie gesloten was". Als er mensen als Calvijn en Maarten Luther opstonden, volgden executie of verbanning. Toen de bevoegdheid om de leer uit te leggen zich concentreerde bij een kleine religieuze elite, werd het islamitische rechtssysteem een keten die de opbouw van particulier kapitaal, rechtspersonen en de opkomst van grootschalige productie tegenhield.
Terwijl Europese kooplieden met banken en naamloze vennootschappen kapitaal over generaties heen opbouwden, liet het islamitische erfrecht bezit vrijwel gelijk onder de kinderen verdelen. In een samenleving waarin een onderneming niet langer kan leven dan een mens, was een industriële revolutie onmogelijk.

Europa geregeerd door Jahweh VS de islam geregeerd door rechtsgeleerden

Europa doorbrak het gezag dat de plaats van God monopoliseerde, en terwijl het individu een subject werd dat leest, redeneert en verantwoordelijkheid neemt, bleef het zijn systeem updaten.
Aan de andere kant bleven recht, onderwijs en economische instituties in de middeleeuwen steken toen de poort van interpretatie sloot. Uiteindelijk kun je het zien als het verschil tussen: regeert God? Of regeren religieuze leiders? Het bewijs is dat islamitische landen die institutionele hervormingen doorvoerden, zoals Turkije, Indonesië en Maleisië, voorop lopen.